افزایش قیمت بی‌سابقه برنج؛ دلایل گرانی و امید به کاهش

افزایش بی‌سابقه قیمت برنج؛ محصولی استراتژیک زیر تیغ سوداگری

تهران – هاریکا | بازار برنج در روزهای اخیر شاهد جهش چشمگیر و نگران‌کننده‌ای در قیمت‌ها بوده است. به‌گونه‌ای که قیمت برنج ایرانی باکیفیت در برخی نقاط حتی از مرز ۳۵۰ هزار تومان به ازای هر کیلو عبور کرده است. این در حالی است که برنج به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین اقلام سبد غذایی خانواده‌های ایرانی، از اهمیت بالایی در معیشت مردم برخوردار است.

براساس گزارش‌ها، برنج هاشمی با قیمت حدود ۳۰۰ هزار تومان عرضه می‌شود و در مواردی نرخ آن حتی تا ۳۵۰ هزار تومان نیز رسیده است. همچنین، قیمت برنج فجر به عنوان برنج پرمحصول ایرانی نیز به بیش از ۲۰۰ هزار تومان رسیده، و نیم‌دانه‌های ایرانی نیز در حدود ۱۵۰ هزار تومان فروخته می‌شوند.

بازار آشفته، بدون کنترل و پر از تقلب

برنج‌های خارجی نیز با وجود تعیین قیمت مصوب توسط دولت، با قیمت‌های بالاتری به‌فروش می‌رسند. به‌عنوان مثال، برنج هندی که باید به نرخ مصوب ۵۹ هزار و ۸۰۰ تومان فروخته شود، اکنون در بازار با قیمت ۸۵ هزار تومان عرضه می‌شود. برنج پاکستانی نیز که باید با نرخ ۶۶ هزار تومان در دسترس باشد، اکنون تا ۱۵۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است.

افزون بر این، گزارش‌هایی از بسته‌بندی مجدد برنج خارجی و عرضه آن با عنوان برنج ایرانی در بازار به گوش می‌رسد؛ اقدامی سودجویانه که به‌دلیل شباهت در ظاهر و نوع پخت، مصرف‌کننده را به‌راحتی فریب می‌دهد. همچنین، عرضه فله‌ای و بدون برچسب قیمت برنج‌ها، بستر مناسبی برای افزایش تقلب و گرانفروشی ایجاد کرده است.

تعارض منافع تولیدکننده و واردکننده؛ ریشه بحران

کارشناسان معتقدند که بخشی از افزایش قیمت، ناشی از تقابل منافع میان تولیدکنندگان داخلی و واردکنندگان برنج است. در حالی که تولیدکنندگان متهم به احتکار محصول برای کنترل بازار و افزایش قیمت هستند، واردکنندگان نیز از محدودیت‌های ارزی، ممنوعیت‌های فصلی و فشارهای سیاسی به‌عنوان عواملی بازدارنده برای تنظیم بازار یاد می‌کنند.

ممنوعیت فصلی واردات برنج که از ابتدای مرداد تا پایان آبان اعمال می‌شود، با هدف حمایت از کشاورز و حفظ قیمت برنج داخلی طراحی شده بود. اما نتایج نشان می‌دهد که این سیاست نه‌تنها در کنترل قیمت‌ها موفق نبوده، بلکه به التهاب بیشتر بازار انجامیده است.

در همین راستا، با تصمیم جدید هیأت وزیران، ممنوعیت فصلی واردات برنج برای سال ۱۴۰۴ حذف شد تا امکان واردات در زمان مناسب فراهم شود.

آمار واقعی تولید و نیاز بازار؛ ناهماهنگی در داده‌ها

مسیح کشاورز، دبیر انجمن تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان برنج ایران اعلام کرد: بر خلاف گزارش‌های قبلی که تولید داخلی را بیش از ۲.۵ میلیون تن اعلام کرده بودند، برآوردهای جدید وزارت جهاد کشاورزی حاکی از تولید ۱.۶ تا ۱.۸ میلیون تن برنج در کشور است. با توجه به نیاز سالانه کشور، باید حدود ۲ میلیون تن برنج وارد شود تا بازار به تعادل برسد.

وی تأکید کرد: تغییر رویکرد واقع‌بینانه دولت می‌تواند به جلوگیری از تکرار بحران‌های گذشته کمک کند. برای این منظور، نیاز به تسهیل ثبت سفارش‌ها، تأمین به‌موقع ارز و تدوین برنامه جامع واردات در زمان مناسب وجود دارد.

دلالی و ضعف نظارت؛ عامل اصلی گرانی‌های غیرمنطقی

در کنار همه این مسائل، ضعف نهادهای نظارتی نیز مزید بر علت شده است. حامد یزدیان، عضو هیأت رئیسه کمیسیون کشاورزی مجلس، با انتقاد از عملکرد سازمان‌های متولی، گفت: قیمت واقعی خرید برنج از کشاورز در حدود ۹۵ تا ۱۰۰ هزار تومان است، اما همان محصول در بازار با نرخ ۳۰۰ هزار تومان فروخته می‌شود؛ تفاوتی که به سودجویی دلالان بازمی‌گردد.

وی افزود: چنین شرایطی نه به نفع کشاورز است و نه مصرف‌کننده. تنها گروهی که از این وضعیت بهره‌مند می‌شوند، واسطه‌هایی هستند که بدون زحمت، سودهای کلان به جیب می‌زنند.

آیا کاهش قیمت در راه است؟

با تغییر سیاست‌های وزارت جهاد کشاورزی و حذف ممنوعیت فصلی واردات، امیدواری‌هایی برای کاهش تدریجی قیمت‌ها در ماه‌های آینده ایجاد شده است. با این حال، تحقق این هدف مستلزم برنامه‌ریزی دقیق، تخصیص سریع ارز، افزایش نظارت بر بازار و حذف واسطه‌گری‌های غیرضروری خواهد بود.