توسط : در تاریخ تمدن ایران، کمتر ترکیبی پیدا میکنید که مثل «مس» و «فیروزه» اینقدر عاشقانه و ماندگار کنار هم نشسته باشند. یکی از دل کوههای سرخ کرمان و سمنان بیرون میآید و هزاران سال است که دست ایرانی با آن ظرف و آینه و شمعدان میسازد. دیگری، سنگ آسمانی نیشابور است که از زمان هخامنشیان تا امروز، نماد پیروزی، برکت و چشم زخم بوده. وقتی این دو با هم ازدواج میکنند، چیزی به دنیا میآید که اسمش «فیروزهکوبی» است؛ هنری که دنیا هنوز نتوانسته مشابهش را بسازد.
مس؛ فلزی که روح ایرانی در آن جریان دارد
ایران یکی از قدیمیترین تولیدکنندگان مس در جهان است. معدن سرچشمه کرمان و معدنهای آذربایجان و سمنان هنوز هم جزو غنی ترین ذخایر مس دنیا هستند. مس ایرانی خلوص بسیار بالایی دارد (تا ۹۹.۹۶٪) و به همین دلیل وقتی چکش میخورد، صدای خاصی میدهد که استادکاران قدیمی میگویند «صدای روح فلز است».
در گذشته، مس فقط برای ساخت ظروف آشپزخانه نبود؛ برای ساختن صنایع دستی همچون آینههای شمعداندار سلطنتی، برای تزیین گنبدهای فیروزهای مساجد، برای ضریحهای مقدس و حتی برای ساختن سکههای دوران ساسانی استفاده میشد. مس ایرانی ضدباکتری است، رسانای انرژی مثبت است و در طب سنتی، آب نگهداریشده در ظرف مسی را برای درمان کمخونی و تقویت قلب توصیه میکنند.
فیروزه؛ سنگی که آسمان را روی زمین آورد
فیروزه نیشابور تنها سنگی است که نام شهرش را روی خودش دارد. هیچ فیروزهای در دنیا رنگ و رگههای فیروزه نیشابور را ندارد. بهترین نوع آن «فیروزه شرفشمس» یا «عجمی» است؛ سنگی که رنگش نه خیلی روشن است و نه خیلی تیره، بلکه دقیقاً همان آبیِ آسمانِ بیآلایشِ خراسان در پاییز.
در فرهنگ ایرانی، فیروزه فقط سنگ نیست؛ حرز است، دعاست، برکت است. قدیمیها میگفتند اگر فیروزهای که همراه داری کمرنگ شود، یعنی بلا را از تو دور کرده. در شاهنامه هم بارها از «فیروزهگوش» و «فیروزهانگشتر» صحبت شده.
هنر فیروزهکوبی؛ جایی که مس و فیروزه عاشق هم میشوند
فیروزه کوبی از دهه ۱۳۳۰ در مشهد و بعد در اصفهان متولد شد و خیلی زود به یکی از گرانقیمتترین و نفیسترین هنرهای ایران تبدیل شد. در این هنر، استادکار ابتدا ظرف مسی یا برنجی را با دست و با دقت میکروسکوپی میسازد، بعد آن را شش دستی پرداخت میکند تا مثل آینه برق بزند. سپس با حرارت دادن فلز تا ۴۵۰ درجه، تکههای ریز فیروزه را یکییکی روی آن مینشاند و در نهایت با لایهای از پلیاستر حرارتی میپوشاند تا فیروزهها تا ابد در جای خود محکم بمانند.
نکته مهم: هر چه سطح کار صافتر و فیروزهها ریزتر و یکدستتر باشند، ارزش کار بالاتر است. بهترین آثار فیروزهکوبی آنقدر صاف هستند که وقتی دست میکشی، اصلاً حس نمیکنی سنگ روی فلز است.
شاهکارهای مس و فیروزهکوبی که هر خانه ایرانی باید داشته باشد
۱. آینه فیروزهکوبی
شاید هیچ وسیلهای به اندازه آینه فیروزه کوبی، حس قداست و زیبایی را همزمان به خانه نیاورد. آینههای شمعداندار فیروزهکوبی که معمولاً با طرح بتهجقه یا اسلیمی شاهعباسی ساخته میشوند، از قدیمنیمههای عروسی، جهیزیه و حتی حجله داماد بودند. امروز یک آینه فیروزهکوبی ۴۰×۶۰ سانتیمتری تمام فیروزه با قاب مسی دستساز، یکی از لوکسترین انتخابها برای بالای کنسول ورودی یا اتاق خواب عروس است.
۲. شکلاتخوری و آجیلخوری فیروزهکوبی
وقتی مهمان ویژهای داری و میخواهی او را مات و مبهوت کنی، کافی است یک شکلات خوری فیروزه کوبی یا یک آجیل خوری فیروزه کوبی روی میز بگذاری. این ظرفها معمولاً در دو نوع دربدار (برای شکلات و پاستیل) و بدون درب (برای آجیل و تنقلات مخلوط) ساخته میشوند. جنس بدنه مسی یا برنجی، درب پیش بینی شده با دستگیره فیروزهای، و تمام سطح داخلی و خارجی پوشیده از فیروزه عجمی. وقتی درب را باز میکنی، نور روی فیروزهها میرقصد و مهمان برای چند ثانیه فقط خیره میماند.
۳. گلدان و کشکول فیروزهکوبی
گلدانهای بزرگ ۵۰ تا ۹۰ سانتیمتری که قبلاً فقط در خانههای اعیانی و لابی هتلهای پنجستاره دیده میشدند، حالا به یکی از محبوبترین انتخابها برای خانههای ویلایی و آپارتمانهای لوکس تبدیل شدهاند. کشکول فیروزهکوبی (ظرف بادامی شکل سنتی) هم که در گذشته برای پذیرایی از زائران استفاده میشد، حالا به عنوان یک ظرف دکوری-کاربردی فوقالعاده شیک دوباره محبوب شده.
۴. تابلو و بشقاب دیواری فیروزهکوبی
تابلوهای فیروزهکوبی با خطوط نستعلیق یا نقوش مینیاتور، بهترین جایگزین برای تابلوهای نقاشی گران قیمت هستند. یک بشقاب ۴۰ سانتیمتری فیروزهکوبی با نقش «بسمالله الرحمن الرحیم» یا «یا حسین» در بالای درب ورودی، هم زیبایی دارد هم برکت.
چرا مس و فیروزهکوبی اینقدر گران است؟
- هر کیلو فیروزه مرغوب الان بالای ۸۰-۱۰۰ میلیون تومان قیمت دارد
- ساخت یک آینه یا شکلاتخوری درجه یک گاهی ۴۰ تا ۶۰ روز زمان میبرد
- استادکارانی که هنوز با روش سنتی و تمامدست کار میکنند، انگشتشمارند
- هر اثر ۱۰۰٪ منحصر به فرد است؛ حتی دو ظرف از یک کارگاه هم دقیقاً شبیه هم نمیشوند
ولی در عوض چیزی میخری که:
- هر سال گرانتر میشود (سرمایهگذاری مطمئنتر از طلا)
- تا صد سال دیگر هم مثل روز اول میدرخشد
- در خانههای سلطنتی قطر، دبی، ترکیه و حتی مجموعهداران اروپایی و آمریکایی پیدا میشود
آخرین حرف
مس و فیروزه فقط دو ماده خام نیستند؛ دو تا از مقدسترین عناصری هستند که خداوند در خاک ایران گذاشته تا ما با دستمان آنها را به هنر و زیبایی و برکت تبدیل کنیم. وقتی یک آینه فیروزهکوبی، یک شکلاتخوری فیروزهکوبی یا یک گلدان فیروزهکوبی را به خانه میآوری، فقط یک ظرف نمیآوری؛ یک تکه از ایرانِ اصیل، یک تکه از حرم امام رضا، یک تکه از تاریخ و فرهنگ و معنویت را به خانهات دعوت میکنی.
و این، چیزی است که هیچ پول و هیچ برند خارجی نمیتواند برایت بخرد.
برای خرید صنایع دستی اصفهان کلیک کنید.
